Γενικά
A΄ Βραβείο: Δημιουργία Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης – Περιοχή Δικτύου NATURA 2000 Αλυκές Λάρνακας
31/01/2026 23:00
Αρχιτέκτονες: Αριστοδήμου Χάρης, Κέλπης Κωνσταντίνος, Κυριάκου Μάριος, Λοϊζου Λούης, Τσαγγάρης Γιώτης
τοπίο 3*
εγκιβωτίζοντας στιγμές του τοπίου
ΤΟ ΠΑΡΚΟ
Η περιοχή μελέτης βρίσκεται σε ένα σημείο της πόλης που θα μπορούσε να σηματοδοτεί τη μετάβαση από το αστικό, δομημένο περιβάλλον στο φυσικό τοπίο. Αυτό το κατώφλι – που ενδέχεται να χρησιμοποιείται αμφίδρομα– αποτελεί σήμερα νεκρό χώρο με συγκέντρωση αλλεπάλληλων αδιεξόδων που μοιάζει αόρατο και απαρατήρητο. Με αφορμή την επανασύνδεσή του με τους δύο πόλους, πόλη και Αλυκή, προτείνεται ένα δίκτυο περιπάτων βασισμένο στις υφιστάμενες διαδρομές, που ενισχύει τη ροή του χώρου, την ποικιλία του πάρκου και προσδίδει νέα ταυτότητα και χαρακτήρα.
Συγκεκριμένα, κυριαρχεί ο βασικός συνδετήριος άξονας, που συνδέει τον χώρο στάθμευσης στο τεμάχιο 49 με το μονοπάτι της Αλυκής. Η πεταλοειδής διαδρομή που υφίσταται σήμερα και εφάπτεται της εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους και των ιχνών μνήμης των κτηρίων του Λεπροκομείου επεκτείνεται και παραλαμβάνει όλους τους περιμετρικούς πεζόδρομους των δημόσιων χώρων πρασίνου πολλαπλασιάζοντας τις προσβάσεις στο πάρκο. Ο εσωτερικός δακτύλιος που προτείνεται, δημιουργεί ένα συνεχές μονοπάτι για ανεμπόδιστη δυνατότητα άθλησης, τρεξίματος, περπατήματος κτλ. Ανάμεσα στις διαδρομές, τα δέντρα και την όλη φύτευση, τοποθετούνται καθιστικοί χώροι στάσης, ξέφωτα και σημεία δραστηριοτήτων που μπορούν να χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς ή εργαστήρια.
B΄ Βραβείο: Δημιουργία Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης – Περιοχή Δικτύου NATURA 2000 Αλυκές Λάρνακας
Γ΄ Βραβείο: Δημιουργία Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης – Περιοχή Δικτύου NATURA 2000 Αλυκές Λάρνακας
Έπαινος: Δημιουργία Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης – Περιοχή Δικτύου NATURA 2000 Αλυκές Λάρνακας
Εύφημος Μνεία: Δημιουργία Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης – Περιοχή Δικτύου NATURA 2000 Αλυκές Λάρνακας
ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Κατά μήκος του βασικού συνδετήριου άξονα, χωροθετείται το προτεινόμενο Κέντρο Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης (ΚΠΕ). Με αφετηρία σύνθεσης τη συστάδα δέντρων βορειοδυτικά του γηπέδου, και βάσει της επιτρεπόμενης ζώνης ανάπτυξης, το κτήριο χωρίζεται σε δύο ζώνες: την αποκλειστική ζώνη των επισκεπτών για πληροφόρηση και ενημέρωση ως προς το τοπίο και τη φύση και την ζώνη των υπόλοιπων δραστηροτήτων, επισκεπτών και προσωπικού.
Ένα κτήριο του οποίου οι εξωτερικοί τοίχοι ορίζουν ένα κέλυφος που “αγκαλιάζει” όλους τους χώρους του και στα σημεία που ανασηκώνεται επιτρέπει την πρόσβαση στα ενδότερα. Το κτήριο σέβεται ευλαβικά τον τόπο με το φυσικό στοιχείο να εισχωρεί οργανικά κάτω από τις πλάκες-προβόλους και τον τοίχο-κέλυφος. Εντός αυτού του κελύφους, στοχευμένα αίθρια εγκιβωτίζουν στιγμές του τοπίου, δημιουργώντας εναλλαγές εντυπώσεων και εκπλήξεων στον επισκέπτη, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην βελτίωση της βιοκλιματικής συμπεριφοράς των επιμέρους χώρων.
Το κτήριο στρέφεται κυρίως νοτιοανατολικά και σφραγίζει μαεστρικά βορειοανατολικά, λειτουργώντας ως φίλτρο μεταξύ της φασαρίας και θορύβου της πόλης και της ηρεμίας και γαλήνης του πάρκου.
Για να προσεγγίσει κανείς την είσοδο, είτε από την πόλη, είτε από την Αλυκή, αφού περάσει το ανώφλι-ανασήκωμα του κελύφους, κινείται διαγώνια, παράλληλα με τους συμπαγείς όγκους του κτηρίου στον ημιϋπαίθριο χώρο της “πλατείας” εισόδου. Η “πλατεία” κατεβαίνει αρμονικά εισάγοντας το στοιχείο του νερού, με τη δημιουργία μιας εποχικής λίμνης, που προσφέρει ένα διαδραστικό χαρακτήρα, σε άμεση παραλληλία με την εικόνα της Αλυκής. Η παρουσία / απουσία του νερού, η αντανάκλαση, η εποχικότητα με την εναλλαγή της στάθμης του νερού ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και η ενδεχόμενη προσέκλυση διάφορων ειδών πανίδας, συμβάλλει στη δημιουργία νέου μικροκλίματος και βιότοπου. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως χώρος εκτόνωσης, αναμονής και στάσης της εισόδου, της καφετέριας και της αίθουσας περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ορίζοντας και το κατώφλι μεταξύ πάρκου και ΚΠΕ.
Στον άξονα των προαναφερθέντων δέντρων χωροθετείται ο χώρος υποδοχής, ένας μεταβατικός, διαμπερής χώρος μεταξύ των δύο ζωνών, όπου τα μεγάλα υαλοστάσια δημιουργούν ασαφή όρια μεταξύ κτηρίου και τοπίου. Στον όγκο της εισόδου, βρίσκονται τοποθετημένα ελεύθερα, ο πάγκος του εκδοτηρίου, το κατάστημα, το βεστιάριο και η μακέτα του πάρκου. Το μακρύ κάθισμα στην “πίσω” πλευρά παρέχει άπλετο χώρο για αναμονή και βλέμμα προς τα δέντρα και το απομακρυσμένο αργάκι.
Στην αποκλειστική ζώνη των επισκεπτών, ο πλατύς διάδρομος οδηγεί τον επισκέπτη στις δύο αίθουσες εκθεμάτων – μία για τις μόνιμες εκθέσεις και μία, ενδεχομένως, για τις περιοδικές – καθώς και στην αίθουσα προβολών. Η κύρια αίθουσα έχει τη δυνατότητα πλήρους ενοποίησης με τον διάδρομο με περιστρεφόμενα πανέλα που μπορούν να εντάξουν και τον χώρο του διαδρόμου στην εκθεσιακή περιδιάβαση, δίνοντας την ευελιξία σε περίπτωση ανάγκης για μεγαλύτερη έκθεση. Το αίθριο της αίθουσας, προσβάσιμο μόνο διαμέσου αυτής, αποτελεί επέκταση της έκθεσης με είδη χλωρίδας που συναντά κανείς στο περιβάλλον του δικτύου NATURA 2000 των Αλυκών.
Η συνέχεια προς τη μικρότερη αίθουσα εκθεμάτων, αποκαλύπτει στον επισκέπτη το αίθριο του νερού με το υγρό στοιχείο και πλούσιες καλαμιές, εγκιβωτίζοντας άλλη μία στιγμή του τόπου. Η διείσδυση του τοπίου μέσα στο κτήριο τονίζεται ακόμη περισσότερο στα επόμενα βήματα: τα μεγάλα υαλοστάσια στα βορειοανατολικά, που υπό κανονικές συνθήκες θα αντίκριζαν την λεωφόρο Φανερωμένης, αντικρίζουν το περιμετρικό κέλυφος που κατεβαίνοντας “γραπώνει” μέρος του τοπίου και χωρίς να το ακουμπήσει ή να επέμβει σε αυτό, το αφήνει να εισαχθεί αντιληπτικά στον εσωτερικό χώρο. Ταυτόχρονα, κατά μήκος όλης της περιδιάβασης μικροί γυάλινοι κύλινδροι λειτουργούν ως “κλειδαρότρυπες” βάζοντας τον επισκέπτη σε μια διάθεση λεπτομερούς παρατήρησης των εσωτερικών εκθεμάτων σε σχέση με το εξωτερικό περιβάλλον.
Το απέναντι αίθριο συμβάλλει στον προσανατολισμό του επισκέπτη με μια εικόνα που έχει ήδη αντικρίσει καθώς προσέγγιζε την υποδοχή εξωτερικά και σηματοδοτεί την είσοδο προς την αίθουσα προβολών/διαλέξεων. Ο χώρος του διαδρόμου μεταξύ των δύο αντικριστών αιθρίων, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως «foyer» της αίθουσας προβολών, σε περίπτωση εκδήλωσης ή διάλεξης.
Στην ζώνη των υπόλοιπων δραστηριοτήτων, αρχικά, συναντά κανείς την αίθουσα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με το αίθριό της σε άμεση επαφή με την υποδοχή και πολύ κοντά στην καφετέρια, ώστε να εξυπηρετείται σε πιθανές ημερίδες/συνέδρια. Στη συνέχεια βρίσκεται το δίπολο εργαστηρίου-βιβλιοθήκης που απευθύνεται σε πιο απομονωμένες και απαιτητικές
χρήσεις, που απαιτείται συγκέντρωση. Κάθε χώρος λούζεται με διάχυτο φως μέσω των ανοιγμάτων που διαθέτει προς τα αντίστοιχα αίθρια.
Όλες οι χρήσεις που αφορούν το προσωπικό του κέντρου, καθώς και τα γραφεία και οι χώροι υγιεινής, τοποθετούνται στο βάθος του άξονα κίνησης. Βγαίνοντας από την έξοδο του συγκεκριμένου άξονα, οδηγείται κανείς προς τον υπαίθριο χώρο εκπαίδευσης/εργαστηρίων, σε ένα σημείο που περιβάλλεται από την πυκνότερη φύτευση όλου του πάρκο.
Η καφετέρια, ως ο πλέον εξωστρεφής χώρος του κέντρου, χωροθετείται στην νοτιοανατολική γωνιά του κτηρίου, εύκολα προσβάσιμη από τον κεντρικό άξονα / περίπατο και από την “πλατεία” της εισόδου. Μεγάλα, κινητά υαλοστάσια παρέχουν τη δυνατότητα επέκτασης του εσωτερικού χώρου προς τα έξω για ημιϋπαίθρια εστίαση / αναψυχή.
ΔΟΜΗ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
Το κτήριο κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου από οπλισμένο σκυρόδεμα. Το αποτύπωμα του πεδίλου περιορίζεται όσο το δυνατόν περισσότερο, με όλη την πλάκα δαπέδου ισογείου να προεξέχει προβολικά αυτού, ώστε το τοπίο να εισχωρεί οργανικά στο κτήριο και στα αίθρία του. Οι τοιχοποιίες είναι τα φέροντα στοιχεία που φέρουν τη φατνωματική πλάκα της οροφής. Η διαδοκίδωση της φατνωματικής πλάκας επιτρέπει μεγάλα ανοίγματα χωρίς υποστυλώματα που καθιστούν δυνατό τον ελεύθερο χώρο της εισόδου και το γεφύρωμα της πλατείας, ενώ αποτελεί και τον κάνναβο στον οποίο οργανώνεται όλη η κάτοψη και παραπέμπει στα μονοπάτια που διένοιγαν οι εργάτες συγκομιδής αλατιού στην Αλυκή.
ΥΛΙΚΑ
Το δομικό υλικό του κτηρίου, το οπλισμένο σκυρόδεμα, παραμένει εμφανές αποκαλύπτοντας την ειλικρίνεια της κατασκευής. Στο σκυρόδεμα προστίθεται χρώμα που παραπέμπει στους χαρακτηριστικούς ελαφροροζέ χρωματισμούς της Αλυκής, ενώ στη συνέχεια γίνεται επιλεγμένη αμμοβολή, ώστε να αποκαλυφθούν σημειακά τα σκύρα του υλικού και να δοθεί διακύμανση στην υφή και στην αντανακλαστικότητα.
Στα δάπεδα η πρόθεση για ενιαίους χώρους επιτυγχάνεται με χυτό μπετόν που διαχέεται σε όλους τους εσωτερικούς χώρους. Εξωτερικά, σε υπαίθριους και ημιϋπαίθριους χώρους, αφαιρούνται όλες οι επιφάνειες οδοστρώματος και τοποθετείται κυβόλιθος σε χρώμα όμοιο με το χώμα του τόπου. Οι κυβόλιθοι άλλοτε τοποθετούνται «φιλητά», για τη δημιουργία ενιαίων, στεγανών χώρων – όπως για παράδειγμα στην “πλατεία” και στη λίμνη. Ενώ στις διαδρομές τοποθετούνται με αρμό, επιτρέποντας στο τοπίο να εισχωρεί στα κενά, εντείνοντας την αίσθηση του πάρκου και μειώνοντας τη σκληρή επιφάνεια, επιτρέποντας στο έδαφος να απορροφήσει σε μεγαλύτερη έκταση τα όμβρια ύδατα.
ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΠΕ
Λόγω της εσωστρέφειας του κτηρίου με το περιμετρικό κέλυφος που αποτρέπει την όποια διάχυση του τεχνητού φωτός προς το γύρω περιβάλλον, ο φωτισμός το βράδυ είναι ελαχιστοποιημένος, προσφέροντας τη δυνατότητα χρήσης του χώρου για νυχτερινές εκδηλώσεις / διαλέξεις / εκθέσεις.
ΗΛΕΚΤΡΟΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΠΕ
Ο σχεδιασμός των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων εντάσσεται οργανικά στην αρχιτεκτονική πρόταση, με στόχο τη δημιουργία ενός λειτουργικού και βιώσιμου κέντρου. Δίνεται έμφαση στη διακριτική ενσωμάτωση των υποδομών, ώστε να μην αλλοιώνεται η καθαρότητα της αρχιτεκτονικής μορφής, εξού και χωροθετούνται αρμονικά στην βορειοανατολική πλευρά του κτηρίου. Η είσοδος σε όλους τους χώρους των εγκαταστάσεων γίνεται από την εξωτερική πλευρά παρέχοντας εύκολη πρόσβαση, χωρίς να επηρεάζεται η λειτουργία των βασικών χώρων κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε εργασίας συντήρησης. Η επιλογή συστημάτων βασίζεται σε αρχές εξοικονόμησης ενέργειας και ορθής διαχείρισης φυσικών πόρων, με στόχο τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Η παρουσία φυσικού φωτισμού και αερισμού σε όλους τους χώρους, καθώς και ο βιοκλιματικός σχεδιασμός γενικότερα, συμπληρώνεται από σύγχρονες τεχνολογίες, δημιουργώντας ένα υγιές περιβάλλον περιδιάβασης.
ΤΟ ΠΤΗΝΟΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ
Το πτηνοπαρατηρητήριο λειτουργεί ως “φάρος” προσανατολίζοντας και σηματοδοτώντας το τέλος ή την αρχή της διαδρομής, ανάλογα με το σημείο πρόσβασης του κάθε επισκέπτη – είτε από τον πεζόδρομο της Αλυκής, είτε από την πόλη. Η θέση του καθορίστηκε βάσει της παραγράφου 1.12 της Μελέτης Δέουσας Εκτίμησης των Επιπτώσεων. Δομημένο απλά, ως ένα καθαρό, ορθογωνικό πρίσμα, αποτελείται από τον πυρήνα από οπλισμένο σκυρόδεμα εσωτερικά, από τη σκάλα ανάβασης που πτύχεται περιμετρικά αυτού και από το κέλυφος από ξύλινες δοκίδες που τα περιτυλίγει. Το κέλυφος αυτό, άλλοτε συμπαγές και άλλοτε διάτρητο, δημιουργεί το απαραίτητο φίλτρο για απόκρυψη των επισκεπτών, ώστε να μην γίνονται αντιληπτοί από τα πουλιά, ενώ με τη σχισμή που ακολουθεί την ανάβαση επιτρέπεται στοχευμένα το βλέμμα σε όλες τις κατευθύνσεις. Στην άνω στάθμη του, μια οριζόντια σχισμή από ανοιγόμενα φύλλα με δοκίδες, αποτελεί την κορύφωση και προσφέρει ανεμπόδιστα τη θέα της Αλυκής και όλης της πανίδας της. Η άνω στάθμη είναι προσβάσιμη και σε άτομα με κινητικά προβλήματα, μέσω του ανελκυστήρα που εντάσσεται στον κεντρικό πυρήνα της κατασκευής.
ΦΥΤΕΥΣΗ
Η φύτευση οργανώνεται σε τρεις διακριτές οικολογικές ζώνες, ακολουθώντας τη φυσική κλιμάκωση του τοπίου από τον υγρότοπο προς το χερσαίο περιβάλλον, με αποκλειστική χρήση γηγενών και ανθεκτικών ειδών, ελαχιστοποιώντας τη συντήρηση και την ανθρώπινη όχληση.
